Lijken alle blanke mensen op elkaar?

Het korte antwoord is: ja.

Laatst heb ik het eerste seizoen van de Netflix-serie Dark gekeken. De serie is Duits met alleen maar blanke Duitse acteurs. En ik moet toegeven: ik kon de meeste van de personages gewoonweg niet uit elkaar houden.

Normaal gesproken ben ik vrij goed met gezichten. Ik herken acteurs altijd snel, zelfs met vermommingen. Waarschijnlijk had het er deels mee te maken dat het verhaal op zich al redelijk verwarrend is en het zich afspeelt in 3 verschillende era’s. Het zal ook meespelen dat al deze Duitse acteurs mij nog onbekend waren. Maar daarnaast lijken ze gewoon echt allemaal op elkaar!

characters Netflix Dark German series actors actresses
Een greep uit de personages van Dark (Netflix).

Hoe worden gezichten überhaupt verwerkt in je hersenen?

Mensen zijn sociale wezens. Onze gezichten spelen daar een heel grote rol in. Het herkennen van gezichten van mensen die we kennen en het waarnemen van emoties zijn cruciaal voor ons sociale gedrag. Onze hersenen zijn zelfs gespecialiseerd in het herkennen van gezichten.

Gezichten worden op een andere manier verwerkt dan alle andere dingen die we zien. Dat is trouwens ook de reden dat we gezichten zien in dingen die helemaal geen gezichten zijn.

faces in things garbage can faucet alarm clock door windows
Gezichten, en zelfs emoties, in alledaagse dingen.

Er zijn een paar gebieden in onze hersenen die verantwoordelijk zijn voor het verwerken van gezichten. Twee van deze gebieden zijn de fusiform face area, gespecialiseerd in het verwerken van aangezichten, en de occipital face area, voor het verwerken van delen van het gezicht. Alle gebieden die te maken hebben met zicht, gezichtsherkenning, het waarnemen van beweging, het herkennen van emoties, et cetera, werken samen om de gezichten die we zien te verwerken.

Cross race effect

Terug naar de vraag of alle blanke mensen op elkaar lijken. Het wat langere antwoord op de vraag heeft te maken met iets wat ‘cross race effect heet – soms ook wel ‘other race effect’ of ‘own race bias’.  Dit is een sociaal-psychologische fenomeen dat inhoudt dat gezichten herkennen van mensen van je eigen ras makkelijker en sneller gaat dan gezichten herkennen van mensen van een ander ras. Misschien heb je hier al wel eens van gehoord. Meerdere onderzoeken bevestigen dit fenomeen en tonen aan dat het bij alle rassengroepen voorkomt.

Wat waarschijnlijk bij minder mensen bekend is, is dat het cross race effect tweeledig is. Wat er namelijk ook bij komt kijken, naast het herkennen van gezichten (“herken ik deze specifieke persoon?”), is het categoriseren van gezichten (“bij welke groep hoort deze persoon?”).

Gezichten van het ras waar we zelf toe behoren en waar we erg bekend mee zijn, worden op een net iets andere manier verwerkt in onze hersenen dan gezichten van een ander ras, waar we (meestal) minder bekend mee zijn. En wel op een paradoxale manier: we kunnen gezichten van ons eigen ras beter en sneller herkennen, maar minder snel categoriseren. Andersom kunnen we gezichten van mensen van een ander ras minder goed en snel herkennen, maar wel sneller categoriseren.

In een onderzoek met Chinese en (blanke) Britse deelnemers werd aangetoond dat er een negatieve correlatie is tussen deze twee effecten, de gezichtsherkenning en de gezichtscategorisatie. De deelnemers in het onderzoek waren allen in een zeer homogene omgeving opgegroeid, waarin ze vrijwel niet in aanraking kwamen met andere rassen. Zij waren aantoonbaar sneller in het herkennen van gezichten van hun eigen ras, maar ook sneller in het categoriseren van gezichten van het andere ras.

Dit suggereert volgens de onderzoekers een antagonistische interactie tussen gezichtsherkenning en gezichtscategorisatie. Dit houdt in dat de twee mechanismen die verantwoordelijk zijn voor herkenning en categorisatie, elkaar in feite tegenwerken. De identiteit-herkenning en categorie-herkenning worden volgens de onderzoekers waarschijnlijk door hetzelfde onderliggende cognitieve mechanisme verwerkt. Dit mechanisme geeft voorrang aan óf identiteit-herkenning, óf categorie-herkenning. Het maakt de zaak voor mensen die zeggen ‘kleurenblind’ te zijn er niet sterker op.

Voor het onderzoek, zie: Two faces of the other-race effect: Recognition and categorisation of Caucasian and Chinese faces (PDF).

Dus alle Chinezen lijken ook echt op elkaar?

Ben je een racist als je zegt dat je vindt dat alle Chinezen op elkaar lijken? Jaren geleden kwam ik iets tegen wat me altijd bijgebleven is: een foto van een groep Justin Bieber-fans, die er allemaal hetzelfde uitzagen. Het bijschrift was in de trant van “and they say all Asians look the same” (“en dan ze zeggen dat alle Aziaten er hetzelfde uitzien”). Sindsdien is er een soort knop om, waardoor ik geregeld door een andere bril naar mensen kijk. Dan stel ik me voor: als een Aziatisch of Afrikaans persoon naar dit tafereel zou kijken, zou die persoon dan de blanke mensen uit elkaar kunnen houden? Het is een interessant gedachtenexperiment.

Iedereen heeft weleens iemand horen zeggen dat alle Chinezen op elkaar lijken. Maar heb je weleens bedacht dat voor een Chinees alle blanke mensen ook op elkaar lijken? Om dit bewijzen moet ik een licht pijnlijk bruggetje maken naar een YouTube-filmpje waarin Koreanen – geen Chinezen! – proberen om Amerikaanse acteurs te herkennen: Koreans try to tell Westerners apart.

Hoewel het niet per se racistisch is (bij andere rassen komt het immers ook voor), wordt het effect wel versterkt door omringd te zijn door mensen van je eigen etniciteit. Het effect is het sterkst als je weinig in aanraking komt met mensen van een ander ras.

Om af te sluiten heb ik een aantal collages gemaakt met blanke Amerikaanse acteurs, om mijn punt dat alle blanken op elkaar lijken nog eens extra kracht bij te zetten. Kan je de dubbele vinden?*

In de categorie ‘Blonde actrices’:

blonde actresses look alikes Elizabeth Banks, Rachel McAdams, Kristen Stewart, Scarlett Johansson, Amber Heard, Blake Lively, Claire Danes, Reese Witherspoon, Kirsten Dunst, Gwyneth Paltrow, Julianne Hough, Yvonne Strahovski, Elisha Cuthbert, Jennifer Morrison, Jennifer Lawrence
Rij 1: Elizabeth Banks, Rachel McAdams, Kristen Stewart, Scarlett Johansson, Amber Heard; rij 2: Blake Lively, Claire Danes, Reese Witherspoon, Kirsten Dunst, Gwyneth Paltrow; rij 3: Julianne Hough, Yvonne Strahovski, Elisha Cuthbert, Jennifer Morrison, Jennifer Lawrence.

In de categorie ‘Roodharige actrices’:

actresses red hair look alikes Isla Fisher, Karen Gillan, Amy Adams, Bryce Dallas Howard, Jessica Chastain, Bella Thorne, Emma Stone, Rose Leslie, Rachel Lefevre, Deborah Ann Woll
Rij 1: Isla Fisher, Karen Gillan, Amy Adams, Bryce Dallas Howard, Jessica Chastain; rij 2: Bella Thorne, Emma Stone, Rose Leslie, Rachel Lefevre, Deborah Ann Woll.

In de categorie ‘Bruinharige actrices’:

acresses brown hair blue eyes look alikes Zooey Deschanel, Alexis Bledel, Katy Perry, Emily Blunt, Megan Fox, Emilie de Ravin,Mia Kirshner, Robin Tunney, Dakota Johnson, Emilia Clarke
Rij 1: Zooey Deschanel, Alexis Bledel, Katy Perry, Emily Blunt, Megan Fox; rij 2: Emilie de Ravin, Mia Kirshner, Robin Tunney, Dakota Johnson, Emilia Clarke.

Bij de mannelijke acteurs is het al helemaal hopeloos:

actors brown hair blue eyes look alike Matt Bomer, Cheyenne Jackson, Finn Wittrock, Max Greenfield, Wes Bentley, Ian Somerhalder, Chace Crawford, Jake Gyllenhaal, Chris Pine, James Marsden
Rij 1: Matt Bomer, Cheyenne Jackson, Finn Wittrock, Max Greenfield, Wes Bentley; rij 2: Ian Somerhalder, Chace Crawford, Jake Gyllenhaal, Chris Pine, James Marsden

En nog meer acteurs:

actors blond brown hair look alike unshaven Colin O'Donoghue, Ryan Gosling, Joseph Fiennes, Christian Bale, Adam Levine, Bradley Cooper, Patrick Wilson, Paul Rudd, Ben Affleck, Ryan Reynolds
Rij 1: Colin O’Donoghue, Ryan Gosling, Joseph Fiennes, Christian Bale, Adam Levine; rij 2: Bradley Cooper, Patrick Wilson, Paul Rudd, Ben Affleck, Ryan Reynolds

Dus, zien alle blanken er hetzelfde uit?

* Het was een strikvraag: er zaten geen dubbele bij.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s