Wat is dat toch met oude gebouwen?

Even iets heel anders. Historische huizen. Verlaten gebouwen. Architectuur. Detroit. Oud-Rotterdam. Ik zal bij het begin beginnen.

De laatste tijd is mijn passie voor historische huizen weer verhevigd. Ik ben altijd al gefascineerd geweest door oude, liefst vervallen, huizen en gebouwen. De keuze voor een middelbare school heb ik zelfs gemaakt op basis van een oud gebouw. Ik weet nog dat ik op een doordeweekse avond langsging met mijn ouders om eens rond te kijken en dat ik zo onder de indruk was dat ik besloot dat dit mijn school was. Ik bedoel maar.

Vooraanzicht dat Oranjepark 11, Dordrecht.
Oranjepark 11, Dordrecht. Het gebouw stamt uit 1909.
De imposante hal en de trap, het eerste wat je ziet als je de vooringang neemt. Johan de Witt hal Oranjepark 11
De imposante hal en de trap, het eerste wat je ziet als je de vooringang neemt.
Halverwege de trap. Bovenaan zie je de openslaande deuren naar het tekenlokaal. Trap Johan de Witt Oranjepark 11
Halverwege de trap. Bovenaan zie je de openslaande deuren naar het tekenlokaal.

Wat ook niet mee heeft geholpen waren de ‘urban exploring’ beweging en programma’s als ‘Verslaafd aan verbouwen’ (origineel ‘Rehab Addict’), waarin Nicole Curtis historische huizen in Detroit in oude glorie herstelt.

Urban exploring

Urban exploring is het bezoeken en filmen of fotograferen van verlaten gebouwen. Ruim 10 jaar geleden werd dit gepopulariseerd in de media en tegenwoordig kan je zelfs af en toe op Discovery Channel ‘urbex’-gerelateerde programma’s tegenkomen. Voor mij was vooral de LiveJournal-blog AbandonedPlaces een plek waar ik me urenlang kon vermaken met foto’s van verlaten garenfabrieken, met klimop begroeide ziekenhuizen, en natuurlijk tot spookhuis verworden gekkenhuizen. Liefst waren de ruimtes nog geheel ingericht, alsof de mensen van de ene op de andere dag waren vertrokken. En natuurlijk is afbladderende verf altijd goed.

Marchand Meffre
Links: oude tandartspraktijk, midden: piano in een verlaten schoolgebouw, rechts: kamer in verlaten hotel. (Foto’s van Yves Marchand & Romain Meffre.)

De Amerikaanse stad Detroit is een goudmijn voor verlaten gebouwen. De stad huisde in 1950 1,8 miljoen inwoners. 60 Jaar later was dit aantal meer dan gehalveerd, met nog slecht 700.000 inwoners. De ooit zo bruisende stad, die haar welvaart dankte aan de auto-industrie, kreeg het zwaar met oliecrises, spanningen rond rassenrelaties, politieke corruptie en stadsplanning (zie: Nine Reasons Why Detroit Failed).

Er zijn zelfs meerdere (foto)boeken verschenen over de gigantische leegstand en het verval, maar vooral het artikel Why I Bought A House In Detroit For $500 heeft veel indruk op me gemaakt. Drew Philip vertelt zijn verhaal, over hoe hij op zijn 23e een leegstaand huis in Detroit uitkoos en kocht voor slechts $500. Hij knapte niet alleen het huis op, maar werd ook hij onderdeel van een creatieve gemeenschap die probeert Detroit nieuw leven in te blazen.

Detroit abandoned houses collage William Livingstone House
Verlaten huizen in verschillende staten van verval, in Detroit. Ooit waren het statige panden in een welvarende stad. Het gebouw linksonder, het William Livingstone House, is een van de bekendste vervallen panden van Detroit, maar is inmiddels gesloopt.

Hoeveel uren ik wel niet heb gefantaseerd over hoe de prachtige, statige woningen er uit moeten hebben gezien in hun gloriedagen? En hoe ze er uit zouden kunnen zien als ze opgeknapt zouden worden?

Vergane glorie en verval. Je moet ervan houden. Zo vind ik het Google Streetviewproject van Alex Alsup immens fascinerend. Hij documenteert de verval van huizen in Detroit met behulp van Streetview.  Foto’s van verlaten huizen met tussenpozen van telkens een paar jaar laten duidelijk zien wat er met een huis gebeurt als je het overlaat aan de elementen. Vandalisme, brandstichting, maar ook de grote temperatuurverschillen die Detroit kent eisen hun tol.

Google streetview project decay Detroit Alex Alsup
Drie tijdlijnen die het verval van Detroit documenteren. Huizen worden door de eigenaren verlaten en bezwijken uiteindelijk aan brandstichting of gewoonweg de weerselementen.

Verslaafd aan verbouwen renoveren

Het programma van Nicole Curtis kwam ik per toeval tegen toen ik eens lusteloos op de bank zat te zappen. Het was alsof mijn fantasie werkelijkheid werd! Oude vervallen huizen, veelal met waterschade, brandschade, kapotte ruiten, pisvlekken en graffiti, worden liefdevol en met vakmanschap door Nicole en haar team gerenoveerd. Niet alleen worden de huizen volledig opgeknapt en weer bewoonbaar gemaakt: originele details worden zo veel mogelijk gered en alles moet zo historisch accuraat mogelijk. Geen moderne, strakke keuken in een huis uit 1910: nee, het liefst een exacte replicatie van toen het huis net was gebouwd.

rehab addict bathroom kitchen collage
Badkamers en keukens worden zoveel mogelijk in ere hersteld en in originele staat teruggebracht (maar natuurlijk wel met de gemakken van moderne keukenapparatuur). (Beelden uit Rehab Addict.)

Klassieke keukens en badkamers, gemaakt met materialen die in die tijd werden gebruikt. Als het even kan, het échte werk, gevonden in kringloopwinkels en op vlooienmarkten. Veelal zijn er nog originele keukenkastjes en inbouwkasten aanwezig, die alleen maar even geschuurd en geolied hoeven te worden. Als we geluk hebben is het originele sanitair nog aanwezig en intact! De oude badkuip hoeft alleen maar even opnieuw geëmailleerd te worden.

rehab addict hardwood floor nicole curtis
Nicole stript de hardhouten vloer die onder jaren ’70 tapijt verstopt zat. (Rehab Addict)

Nicoles enthousiasme als ze ontdekt dat de originele hardhouten vloeren onder het linoleum verstopt zitten, werkt behoorlijk aanstekelijk. Haar liefde voor klassieke subway tiles en hexagon floor tiles heb ik overgenomen (tot mijn blijdschap lijkt de subway tile een come back te hebben gemaakt). Ik moet toegeven dat ik inmiddels bijna niet meer normaal op Funda naar huizen kan kijken zonder te gaan hyperventileren als ik originele details in een huis zie in combinatie met de tekst “woning dient gemoderniseerd te worden”. Ik moet er niet aan denken dat de nieuwe bewoners die details, die ik heb leren waarderen, er zonder er twee keer over na te denken uit zullen slopen. Wat doen ze die huizen aan? En wat doe ik mezelf aan?

Oud-Rotterdam

Maar dat verklaart misschien ook wel waarom mijn hart een beetje pijn deed toen ik het artikel Slopen die oud-Rotterdamse zooi! las. Het artikel bevestigt maar weer mijn afkeer van Rotterdams moderniseringsdrang.

Rotterdam 1940 bombardement
Links: Rotterdam na het bombardement. Rechts: Rotterdam nadat alles met de grond gelijk was gemaakt op last van de gemeente. (Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed))

Iedereen is bekend met het bombardement van 1940. Dit wordt altijd aangevoerd als argument dat er zo weinig oude gebouwen in het centrum van Rotterdam zijn. Maar wat blijkt? Veel gebouwen hadden gered kunnen worden! En de gemeente koos ervoor om dat niet te doen! “Na een grondige inventaris van de gebombardeerde en uitgebrande stadsdriehoek stelde de Bouwpolitie vast dat ongeveer 144 panden met klein of groot herstelwerk zouden kunnen blijven staan. Op die lijst stond een aantal monumentale bouwwerken die in sommige gevallen het gezicht van de binnenstad al eeuwen bepaalden, zoals de Marinierskazerne, het oude Raadhuis aan de Botersloot, Plan C, de Delftsche Poort, de Oude Beurs, Café Loos op het Hofplein, de Sint Rosaliakerk, de Joodse synagoge aan de Boompjes en de Groote Schouwburg.” Een gedachte die ik al vaak heb gehad krijgt een nieuwe betekenis. De gedachte “Wat had Rotterdam er anders uit kunnen zien.”

Het artikel beschrijft min of meer hoe Rotterdam lelijk is gemaakt, middels het Basisplan. Aan de hand van veel voor-en-nafoto’s, historische feiten en een dosis sarcasme wordt uiteengezet hoe het stadsbeeld van Rotterdam na de Tweede Wereldoorlog is veranderd.

Grachten werden gedempt, grote, doorgaande wegen werden aangelegd, gebouwen gelijkend beton dozen werden geplaatst. Ook jaren ná het bombardement, zelfs decennia later, zijn er nog veel historische panden gesloopt. Ik kan me hier dus best wel over opwinden en kan me helemaal vinden in de woorden van de schrijver van het artikel, Danny Post: “Soms wanneer ik door Rotterdam loop, maakt een onredelijke woede zich van mij meester. Dan voel ik zo’n weemoed naar die oude stad die me door de Duitsers én stadsplanners ontnomen is. Een stad die ik nooit gekend heb en ook nooit zal kennen.

Het artikel noemt ook de documentaire ‘Rotterdam 2040’ van de Rotterdamse kunstenaar Gyz La Rivière. Deze anderhalf uur durende documentaire laat talloze beelden van Rotterdam door de jaren heen zien en schets een toekomstbeeld voor – je raadt het al – het jaar 2040. Het geniale voorstel is om een aantal historische en gezichtsbepalende gebouwen terug te brengen. Gyz weet zijn voorstel trouwens goed te beargumenteren. Helaas kan ik hier geen filmpjes plaatsen, maar de documentaire is zeker het kijken waard. Hier is de link: Rotterdam 2040.

Je moet als stad koesteren wat je hebt – en nog hebt.

Links: het Eudokiaziekenhuis in 1910, rechts: de Eudokiapassage nu.
Net als Gyz ben ik in het Eudokiaziekenhuis geboren. In 1991 werd het gesloopt om plaats te maken voor een winkelpassage. Links: Eudokiaziekenhuis in 1910, rechts: heden.

 

Historisch Rotterdam-Zuid

Zoals ik net al even noemde, neus ik vaak rond op Funda. Half omdat ik binnen nu en binnenkort een huis wil kopen en half omdat ik het leuk vind om binnen te kijken in huizen (en door een raam naar binnen gluren vind ik toch te ver gaan). Zo heb ik nu een nieuwe hobby ontwikkeld: op zoek naar historische huizen in Rotterdam-Zuid. Die zijn er namelijk best wel veel. Er worden zelfs rondleidingen aan gewijd, bijvoorbeeld door Oud-Charlois of door Vreewijk.

Zelf woon ik nu al 10 jaar in Rotterdam-Zuid. Eerst in een anti-kraakwoning in het historische tuindorp Vreewijk – wat trouwens bij de bezichtiging weer zo’n “dit wordt mijn huis”-moment was. De rij huizen stond op de planning om gesloopt te worden om plaats te maken voor ouderenwoningen. Voor een anti-kraakwoning hebben we er uitzonderlijk lang kunnen wonen. Dankzij veel protest (er hing zelfs een spandoek aan mijn huis toen ik er net kwam wonen) en gebrek aan geld vanuit de gemeente zijn de sloopplannen niet doorgezet. Uiteindelijk moesten wij er uit omdat de woningen gerenoveerd zouden gaan worden (hier meer informatie). Jammer voor ons, maar ik ben erg benieuwd wat het gaat worden en zou graag nog eens binnen kijken als het af is.

Vreewijk toen en nu. 1916 2016
Vreewijk toen en nu. In 2016 vierde Vreewijk haar 100e verjaardag.

Inmiddels woon ik in Charlois. Nu weet ik ook wel dat Zuid voor velen geen droomlocatie is (als ik een wegverhuisde vriendin mag quoten: “nóóit terug naar Zuid”), ik moet toegeven dat ik toch wel een beetje gecharmeerd ben geraakt van de vergane glorie hier. Als je weet waar je moet zoeken, zijn hier best wel wat pareltjes te vinden. Zo maak ik bijvoorbeeld graag wandelingen langs de Boergoensevliet, een laan met veel jaren ’20 en ’30 huizen. Opeens zie ik overal originele tegels en jugendstil-elementen! En zo stuitte ik een tijdje geleden tot mijn verbazing op de verborgen schatten uit 1897 in de Klaverstraat. Ook de Maastunnel ben ik door de tentoonstelling ter ere van de renovatie meer gaan waarderen.

De Wolphaertsbocht in 1927. Charlois, Rotterdam-Zuid
De Wolphaertsbocht in 1927.

Als je wat meer weet over de geschiedenis, kan je door het verval heen kijken en zie je de geesten van vroeger. Als je weet dat de Wolphaertsbocht ooit een sjieke winkelstraat was, loop je er toch met een net iets andere blik doorheen. Ooit zat er een Vroom en Dreesman op de hoek Wolphaertsbocht-Pleinweg en een bioscoop waar nu een poolcentrum zit.

Sommige winkels en cafés hebben het overleefd. Zo zit er al meer dan 110 jaar, sinds 1906, een bakkerij in het pand op de hoek Katendrechtse Lagedijk-Carnisselaan.

Banketbakkerij in het pand Katendrechtse Lagedijk 288 op de kruising met de Carnisselaan. Sinds 1906 altijd een bakkerij geweest.
Banketbakkerij in het pand Katendrechtse Lagedijk 288 op de kruising met de Carnisselaan. Sinds 1906 altijd een bakkerij geweest.

Ik vind het leuk om op zoek te gaan naar zulke historische panden en huizen en de geschiedenis in te duiken. Wanneer zijn de panden gebouwd en welke originele details zijn bewaard gebleven? Als ik een interessant huis zie, speur ik het internet af voor interieurfoto’s. Ik heb zelfs de behoefte om mijn bevindingen te documenteren, om vast te leggen wat voor moois er nog te vinden is uit de periode 1890-1960 in Rotterdam-Zuid.

Ik hou van de architectonische details, de diepgroen geglazuurde tegels en de glas-in-loodpatronen. De wetenschap wat er met het centrum is gebeurd en de angst dat ook hier historische elementen verloren zullen gaan, spelen ongetwijfeld ook mee. Een kleine greep uit mijn groeiende verzameling Historische Huizen in Rotterdam-Zuid:

Glas-in-lood in woningen in Rotterdam-Zuid. Boergoensevliet (1931), Buizerdstraat (1954) en Dordtsestraatweg (1929).
Glas-in-lood in woningen in Rotterdam-Zuid. Boergoensevliet (1931), Buizerdstraat (1954) en Dordtsestraatweg (1929).

 

Boergoensevliet 1931 keuken
Een van mijn favoriete vondsten: het granieten aanrecht, de tegels en die inbouwkasten! Het betreffende huis aan de Boergoensevliet is in 1931 gebouwd en deze keuken lijkt origineel te zijn. Hartkloppingen!

 

tegels charlois rotterdam-zuid
Tegels in Charlois, onder andere op de Boergoensevliet en in de Maastunnel.

 

Oude gebouwen lopen eigenlijk wel een beetje als een rode draad door mijn leven. Het oudste gebouw dat een gebeurtenis in mijn leven markeert, is het landhuis waar ik een paar jaar geleden ben getrouwd. Landhuis De Oliphant stamt uit 1591 en staat sinds 1975 aan de Kromme Zandweg in Rotterdam-Zuid.

Landhuis De Oliphant, toen en nu.
Landhuis De Oliphant, toen en nu.

 

Je kunt gerust stellen dat ik een beetje geobsedeerd aan het raken ben. Wat is jouw favoriete historische gebouw in Rotterdam-Zuid?

 

Meer lezen/zien (herhaling):

Een gedachte over “Wat is dat toch met oude gebouwen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s