Kaart Open Monumentendag Rotterdam-Zuid 2018

Open Monumentendag Rotterdam-Zuid (2018)

Zaterdag 8 en zondag 9 september is het weer Open Monumentendag. Van de 65 locaties die je kunt bezoeken, bevinden zich er 10 in Rotterdam-Zuid. Aangezien ik al ruim 10 jaar op Zuid (ja, óp Zuid) woon en een naar obsessie uitgroeiende interesse voor architectuur aan het ontwikkelen ben, leek dit me een mooie gelegenheid om eens een paar van deze locaties te behandelen.

De lijst met te bezichtigen locaties in Rotterdam-Zuid is als volgt:

20. Het Vrij Entrepot ‘De Vijf Werelddelen’ (1875-1879) (reserveren nodig)
21. Verhalenhuis Belvédère (1884-1894) (za+zo 10-17)
23. Maastunnel (1937-1942) (reserveren nodig)
24. Oude Kerk Charlois (1467) (za 10-17)
26. Kiefhoek (1927) (za+zo 10-17)
27. Stulemeijercomplex (1920-1924) (za+zo 10-17)
28. Museumwoning Vreewijk (1918) (za+zo 11-16)
29. Zuiderziekenhuis (1929-1939) (za 10-15)
30. De Hef (1927 (origineel 1878)) (reserveren nodig)
31. Ooms Makelaars (1913-1915) (za 10-17)

(Zie ook de kaart onderaan dit artikel.)

Belvédère toen en nu, omstreeks 1915 en in 2018.
Belvédère omstreeks 1915 en in 2018.

Verhalenhuis Belvédère

(Rechthuislaan 1)

In Katendrecht bevindt zich een pand uit 1894, dat oorspronkelijk Bellevue heette. Na talloze andere namen en bestemmingen en jarenlange nominatie voor de sloop, heeft Verhalenhuis Belvédère zich er nu gevestigd. Het is een plek met een zeer rijke geschiedenis. Het is onder andere een restaurant, een bioscoop en zelfs een tijdje een worstelclub geweest. Nu is het een verhalenhuis waar je op de begane grond mee kunt eten met de Volkskeuken, op de eerste verdieping exposities kunt bekijken en beluisteren, op de tweede verdieping binnenkort de museumwoning van kunstenaar Wally Elenbaas kunt bezichtigen en dan is er nog een zolderverdieping met een gastenverblijf.

Het pand wordt grondig gerenoveerd (in 2012 is het zelfs 87 cm gelift en rechtgezet!) en helemaal in stijl ingericht met hergebruikte materialen, zoals visgraatparket, ensuite-deuren en granito aanrechten – precies wat ik het liefst zie in zulke oude panden.

Belvédère interieur toen en nu
Met de klok mee: vroeger interieur begane grond, huidig interieur begane grond, vintage radiatortje bij toiletten op eerste verdieping, visgraatparket op tweede verdieping.

Toen ik in de lente een wandeltour door Katendrecht deed en voor het eerst in Belvédère kwam, werd ik dan ook op slag verliefd. En ik ben niet de enige. Alle vrijwilligers – en dat zijn er veel – die bij Belvédère werken, hebben een gelijksoortig verhaal te vertellen. Na die middag ben ik direct op de website van Belvédère gaan kijken of ik er misschien ook als vrijwilliger aan de slag kon. Tot mijn blijdschap waren ze op zoek naar tekstschrijvers en transcribeurs. Op dit moment werk ik mee aan een project met verhalen van Katendrecht.

Een van mijn favoriete verhalen is die van een echtpaar dat in de jaren ’60 de allereerste wasserette op Katendrecht opende. Veel van hun klanten werkten in de prostitutie en er was altijd meer dan genoeg werk. Het is de bedoeling dat dit verhaal, samen met andere verhalen van Katendrecht, binnenkort in meerdere vormen beschikbaar komen voor het publiek. Ik zal er te zijner tijd meer over vertellen.

Belvédère is gratis te bezoeken, maar rondleidingen (aanrader) moeten worden gereserveerd. Klik hier voor meer informatie.

Vanuit Katendrecht gaan we vervolgens dieper het zuiden in, naar de Bloemhof en Vreewijk.

Woning aan de Kleine Lindtstraat, Kiefhoek, Rotterdam.
Woning aan de Kleine Lindtstraat, Kiefhoek.

Kiefhoek

(Museumwoning Hendrik Idoplein 2)

Het wijkje De Kiefhoek ken ik vooral van mijn dagen als postbezorger. Ik woonde er vlakbij in de buurt en kwam met grote regelmaat in de winkelstraat de Groene Hilledijk, waar het wijkje achter ligt. Maar als je er niet woont en er niets te zoeken hebt, kom je hier niet zomaar. Achteraf vind ik een van de leukste dingen aan post bezorgen: dat je op plekken komt waar je normaal gesproken nooit zou komen.

Ik vond altijd wel dat er een bijzondere sfeer hing in de straten van Kiefhoek, maar wist niet zo goed waarom. De bouwstijl zei me niet bar veel, van de term Internationaal Modernisme had ik al helemaal nooit gehoord en om eerlijk te zijn had ik ook helemaal geen interesse in die moderne onzin. Geef mij maar traditionele architectuur. Inmiddels ben ik geïnformeerd en stiekem toch ook een beetje een fan geworden van de architect J.J.P. Oud.

De Kiefhoek stamt uit 1927 en telde oorspronkelijk rond de 300 eengezinswoningen (nu nog 196). Speciaal voor de sociale woningbouw ontwierp J.J.P. Oud de kleine, functionele huizen met gestandaardiseerde plattegrond, zodat er relatief goedkoop gebouwd kon worden. Het idee was de lagere arbeidsklasse te verheffen en betere leefomstandigheden te bieden.

Interieur museumwoning Hendrik Idoplein 2.
Interieur museumwoning Hendrik Idoplein 2 met stookplaats en inbouwkasten.

Helaas raakten de huizen door geldbesparing en de zware industrie, die toentertijd nog dichter bij de stad gelegen was, al snel in verval. Om geld te besparen was er  bijvoorbeeld voor gekozen om de fundering maar achterwege te laten! Er ontstonden scheuren in het pleisterwerk en de witte gevels zagen grauw. Tussen 1989 en 1995 is de wijk geheel herbouwd, omdat de staat van de huizen zo slecht was, dat renovatie niet eens een optie was.

In die periode is de wijk ook tot Rijksmonument uitgeroepen en door de Union Internationale des Architectes op een lijst van 1000 belangrijkste gebouwen uit de 20e eeuw geplaatst. Een deel van de huizen werd wat aangepast, maar de oorspronkelijke stijl is goed bewaard gebleven. De museumwoning is compleet in oude staat teruggebracht, inclusief bijpassend meubilair.

Met De Kiefhoek vestigde J.J.P. Oud zijn naam als modern architect. Andere ontwerpen van zijn hand zijn: het Witte Dorp (1922), de Spaarbank (1957) en natuurlijk De Unie (1925, gebombardeerd in 1940, herbouwd in 1986).

Een greep uit de ontwerpen van J.J.P. Oud. Met de klok mee: de Spaarbank, het Witte Dorp, De Unie, de Kiefhoek.
Een greep uit de ontwerpen van J.J.P. Oud. Met de klok mee: de Spaarbank (’57), het Witte Dorp (’22), De Unie (’25), de Kiefhoek (’29).

[Meer lezen over De Kiefhoek: 100 jaar architectuur in Rotterdam. 1929: De Kiefhoek]

Vlakbij De Kiefhoek, ook in de Bloemhof, ligt het Stulemeijercomplex.

Stuhlemeijercomplex, 1921
Stulemeijercomplex, 1921. (Foto afkomstig uit tijdschrift De Stijl, 1921, via Wikimedia)

Stulemeijercomplex

(I: Dortsmondstraat, Dubbelstraat, Heer Daniëlstraat, Oudelandstraat, Sandelingstraat, Schiltmanstraat, II: Adriaen van Nimantstraat, Hendrick Croesinckstraat, Van Malsenstraat, Walravenstraat)

Mag ik eerlijk zijn? Dat deze huizen bijzonder zijn is compleet nieuwe informatie voor mij. Aan weerszijden van de Groene Hilledijk liggen de twee delen van het Stulemeijercomplex. Zoals ik net al zei ben ik hier vaak geweest, maar ik heb echt nooit geweten dat dit complex een monument is. Ik ging er zelfs vanuit dat deze wijk in de jaren ’90 was gebouwd en vind het behoorlijk lelijk.

Misschien moet ik het nog even op me laten inwerken – al weet ik niet of ik ooit waardering op zal kunnen brengen voor de toegepaste kleurencombinatie in complex I.

Adriaen van Nimantstraat, Stuhlemeijercomplex II (1924).
Adriaen van Nimantstraat, Stulemeijercomplex II (1924).
Sandelingstraat, Stuhlemeijercomplex I, Rotterdam (1922)
Sandelingstraat, Stulemeijercomplex I (1922).

Deze betonnen woningen zijn ontworpen door J.M. van Hardeveld en J. Pauw en werden tussen 1920 en 1924 gebouwd.  Bij wijze van experiment werd er gebouwd met holle betonblokken van de firma Stulemeijer, waarnaar het complex is vernoemd.

Persoonlijk heb ik hier (nog) niet zo veel mee, dus ik ga gauw terug naar de traditionele architectuur en door naar de wijk waar ik zelf 7 jaar heb gewoond: Vreewijk.

De Lede vroeger, Vreewijk.
De Lede vroeger, Vreewijk. (Bron).

Museumwoning Vreewijk

(Museumwoning Lede 40)

Vreewijk is een tuindorp, het ‘Eerste Rotterdamsche Tuindorp’ zelfs, dat gebouwd is in traditie van de Engelse Tuinstad. De wijk is gebouwd naar aanleiding van de woningnood die begin 1900 heerste. Het initiatief kwam van bankier K.P. van der Mandele. Hij stelde de welbekende architect H.P. Berlage aan om een ontwerp te maken voor een stratenplan. Architecten Granpré Molière, Verhagen en Kok en De Roos & Overeynder werkten de plannen vervolgens verder uit in traditionele stijl. Inspiratie kwam van ideeën van de Engelse Ebenezer Howard: goede woningen, veel groen, winkels en scholen in de wijk.

Aan de singel de Lede liggen de huizen waar vroeger vooral ambtenaren woonden en deze huizen waren dan ook wat groter in vergelijking met de arbeiderswoningen. (Ik heb in een huis aan de Bree gewoond en dat was volgens de gids een luttele arbeiderswoning.)

In een van deze ‘ambtenaarswoningen’ bevindt zich nu een museumwoning. Bijna alles in dit huis is nog zoals het ooit is opgeleverd in 1918. De modernisering die in de rest van de huizen werd toegepast werd geweigerd door de bewoner van Lede 40, die er van 1928 tot 2008 heeft gewoond. Geen geiser, geen warm water en geen badkamer. In bad moest met gekookt water in de teil of in het badhuis op de hoek van de Dreef en de Groene Hilledijk.

Links: detail van de originele keuken van de museumwoning met alleen een koudwaterkraan. Rechts: poster van badhuis Vreewijk.
Links: detail van de originele keuken van de museumwoning met alleen een koudwaterkraan. Rechts: poster van badhuis Vreewijk.

Hoewel Vreewijk ooit eens tot Vogelaarwijk benoemd is, is het een zeer geliefde wijk in Rotterdam.

Een bezoek aan dit huis is zeker de moeite waard. Het is volledig ingericht met ouderwetse meubels en huisraad van mensen uit de buurt. Zelfs de voor- en achtertuin worden opnieuw aangelegd volgens de originele plannen.

[Lees meer over deze en andere museumwoningen in Rotterdam: De tijd heeft in dit huis stil gestaan (NRC, 2010)]

Als je de Lede afloopt naar de Groene Zoom is het nog ongeveer 10 stappen naar het Zuiderziekenhuis. So last, but not least:

Zuiderziekenhuis
Zuiderziekenhuis (Jan van Dalen; bron)

Zuiderziekenhuis

(Groene Hilledijk 315)

Het ziekenhuis is een statig gebouw, ontworpen door architect Ad van der Steur, die ook onder andere Museum Boijmans van Beuningen (1935), de ventilatiegebouwen van de Maastunnel (1940) en het Oogziekenhuis (1942) op zijn naam heeft staan.

Met de klok mee: Oogziekenhuis, Maastunnelventilatiegebouw, Boijmans van Beuningen museum, Zuiderziekenhuis.
Een greep uit de ontwerpen van Ad van der Steur. Met de klok mee: Oogziekenhuis (’42), Maastunnelventilatiegebouw (’40), Boijmans van Beuningen museum (’35), Zuiderziekenhuis (’39).

Omdat Rotterdam-Zuid zich zo snel aan het ontwikkelen was begin 20e eeuw, gaf de gemeente in 1929 opdracht om een nieuw ziekenhuis te bouwen aan de Groene Hilledijk. De opening vond plaats in 1939. De oorlog zorgde voor veel drukte in het Zuiderziekenhuis, maar stelde ook het gebouw op de proef: in 1941 werd het getroffen door brandbommen.

Zusters in de beginjaren van het Zuiderziekenhuis
Zusters in de beginjaren van het Zuiderziekenhuis

In 2011 verhuisde het ziekenhuis naar Lombardijen en kwam het pand leeg te staan. Het scheelde niet veel of het Zuiderziekenhuis was gesloopt. De sloopvergunning was al afgegeven. Gelukkig is er op het laatste moment een stokje voor gestoken. Binnenkort krijgt het complex een nieuwe woon- en werkbestemming en komt er een gymnasium in.

Ik ben precies één keer in het Zuiderziekenhuis geweest en vlak daarna werd het gesloten. Echt veel herinneringen heb ik er niet aan, maar het leuke is dat stichting Boei vorig jaar verhalen heeft verzameld van mensen die er wel wat over hun ervaringen in het Zuider te vertellen hadden. (Van Verhalenhuis Belvédère naar verhalen van het Zuiderziekenhuis – daarmee is de cirkel rond.) Meer dan 50 verhalen zijn verzameld, van zowel patiënten als personeel, zoals dit korte verhaal over werken op de kinderafdeling.

 

Ik stap aanstaande zaterdag op de fiets voor een rondje Zuid en ga zeker even binnenkijken in het Zuiderziekenhuis en de Kiefhoekmuseumwoning!

 

Update: Met dank aan Richard ben ik er inmiddels ook van op de hoogte dat er nog meer interessants te vinden is in de Bloemhof, namelijk De Kossel. Als je een kijkje gaat nemen bij de Kiefhoek en Stulemeijer, vergeet dan ook De Kossel niet!

Kaart Open Monumentendag Rotterdam-Zuid 2018
Kaart Open Monumentendag Rotterdam-Zuid (Bron)

2 gedachtes over “Open Monumentendag Rotterdam-Zuid (2018)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s